Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Κοινωνική Ψυχολογία: Γιατί και πότε οι ακόλουθοι υπακούν τους ηγέτες




Αλίκη Ελένη Πουλή, MSc Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια, MBPsS, Division of Clinical Psychology, MSc, Pg. Dip Psychiatry, Cardiff University, School of Medicine, Specialized in School Health for Children and Adolescents, Member of IEPA Early Intervention in Mental Health.

Η ανάπτυξη της ηγεσίας και η ικανότητα της να επηρεάζει τα άτομα για την επίτευξη των στόχων, φαίνεται να είναι ένα αναπόσπαστο εργαλείο για την εξέλιξη της ανθρώπινης φύσης.

Η Ανάγκη για Ηγεσία

Στην περίπτωση που τα άτομα, τα οποία θεωρούνται και κοινωνικά όντα, δεν είχαν την τάση να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να οδηγούν τους άλλους ανθρώπους είτε για ν’ αντιμετωπίσουν ενδεχόμενους κινδύνους, είτε για να συντονίζουν σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, το χάος θα κυριαρχούσε.

Είναι δεδομένο ότι η επιβίωση ενός ατόμου βασίζεται στην επιβίωση της ομάδας του, κατά συνέπεια μια ομάδα που έχει αποτελεσματικό ηγέτη θα επωφεληθεί και θα ενισχύσει την επιβίωσή του. Μελέτες αναφέρουν ότι τα άτομα, που αρχικά παίρνουν πρωτοβουλίες σε μια κατάσταση, είναι πιο πιθανό να θεωρηθούν ηγέτες (Vugt et al., 2008).

Ο Gustave Le Bon στο βιβλίο του “Η Ψυχολογία των Μαζών” (1896), αναφέρει ότι οι ακόλουθοι υπολογίζονται ποσοτικά βάσει αναλογικών προτύπων, πράγμα που σημαίνει ότι ένας ακόλουθος που εισέρχεται στην ομάδα άλλων ακολούθων, χάνει την ατομική του ταυτότητα. Γίνεται “κύτταρο” ενός πλήθους που καλύπτεται από την ανωνυμία και την αριθμητική δύναμη.

Σε όλη την διάρκεια της ιστορίας και της πολιτικής, πολλοί αυταρχικοί ηγέτες χρησιμοποίησαν τις αρχές του Le Bon για να επηρεάσουν και να χειραγωγήσουν τις σκέψεις και τις δράσεις των ανθρώπων, όπως ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι (Bendersky, 2007). Μελέτες έχουν δείξει ότι οι δικτατορίες προήλθαν από την αδυναμία των ακολούθων να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους κατά των αυταρχικών ηγετών (Vugt. Et al., 2008).  Η κοινωνική επιρροή αυξάνεται ανάλογα με τον αριθμό των πηγών επιρροής, αλλά η κοινωνική επιρροή διαφέρει ανάλογα με τους επιμέρους και τους περιστασιακούς παράγοντες.

Επίσης, η συμμόρφωση, η ενδοτικότητα ή η υπακοή ενός ατόμου εξαρτάται από τη διακύμανση των παραγόντων, όπως τα οφέλη, η στάση, η γνώση και η έκφραση ταυτότητας (MacCoun, 2012). Έτσι, η διαφοροποίηση της συμπεριφοράς των ακολούθων συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με ποιοτικά και περιστασιακά χαρακτηριστικά.

Παράγοντες και κίνητρα υπακοής

Τα άτομα θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα σε περιπτώσεις αβεβαιότητας και όταν στερούνται σταθερής αυτοπεποίθησης, καθώς και όταν ο εσωτερικός κοινωνικά προσανατολισμένος εαυτός τους υποφέρει από ασυνέπεια.

Σύμφωνα με τους Cialdini και Goldstein (2004), τα άτομα παρακινούνται να υπακούν στις εντολές, τις ανάγκες και τις απόψεις του ηγέτη με την παρουσία ανταμοιβών. Είναι απίθανο, τα άτομα να μην ασχολούνται με την κριτική αξιολόγηση του περιεχομένου των εντολών ή των απόψεων που θα έδινε ένας αρχηγός, αλλά μπορούν να παραμείνουν στα θετικά αποτελέσματα της υπακοής.

Οι άνθρωποι έχουν επίσης την τάση να συμμορφώνονται ή ακόμη και να υπακούν σε άλλα άτομα που μοιάζουν να μοιράζονται τα ίδια φαινοτυπικά (εξωτερικά εμφανισιακά) χαρακτηριστικά ή την ίδια προέλευση, πολιτισμικό πλαίσιο ή ακόμη και γενέθλια όπως αναφέρουν οι Cialdini & Goldstein.

Αυτό αναφέρεται ως ο «Στόχος του Δεσμού», συμπεριλαμβανομένης της αρεσκείας και της μιμητικής συμπεριφοράς, οι οποίες και οι δύο αποδίδονται σε ασυνείδητες διαδικασίες. Για παράδειγμα, όταν ένα άτομο μιμείται ένα άλλο άτομο, είναι πιθανότερο ότι το μιμούμενο άτομο θα αισθανθεί πιο εξοικειωμένο με το άτομο που μιμείται τη συμπεριφορά του.

Μια άλλη ανθρώπινη τάση, που θα μπορούσε να δώσει κάποιο φως στους λόγους πίσω από τις διαδικασίες κοινωνικής επιρροής και υπακοής, είναι το κίνητρο της κοινωνικής έγκρισης. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι κοινωνίες που θεωρούνται κολεκτιβιστικές είναι πιο πιθανό να προωθήσουν τη συμμόρφωση και την υπακοή σε σύγκριση με τις κοινωνίες που θεωρούνται ατομικιστικές. Επομένως, η πολιτισμική ερμηνεία της συμμόρφωσης, της ενδοτικότητας σε κοινωνικές περιστάσεις και της υπακοής φαίνεται να είναι σημαντική.

Ένα άλλο σημαντικό εύρημα που βασίζεται στην έρευνα, υποδηλώνει ότι τα άτομα μπορούν να τροποποιήσουν τη συμπεριφορά τους όχι μόνο για να ταιριάζουν με τους άλλους και να είναι κοινωνικά εγκεκριμένα, αλλά για προσωπικούς σκοπούς, όπως η αυτοεκτίμηση και η αίσθηση συγγένειας.

Τέλος, μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι η πηγή της αυτογνωσίας και της αυτοεκτίμησης του ατόμου που βασίζεται σε μια εξωτερική πηγή, όπως η επιτυχία, είναι πιο πιθανό να συμμορφώνεται ή να υπακούει σε σχέση με το άτομο που βασίζεται στην εσωτερική πηγή αυτογνωσίας. Δεδομένου ότι η αναζήτηση ουσιαστικών πληροφοριών για τον εαυτό του εσωτερικά, μπορεί να διασφαλίσει την αυτοεικόνα της συνέπειας (Cialdini & Goldstein, 2004).



Αντίληψη της κοινωνικής πραγματικότητας

Η ικανότητα ενός ατόμου να αντιλαμβάνεται την κοινωνική πραγματικότητα και ο ρόλος του σε αυτή, φαίνεται να είναι ένας κρίσιμος προγνωστικός παράγοντας της συμμετοχής του / της στη συμπεριφοριστική τροποποίηση βάσει των δεχόμενων κοινωνικών επιρροών ή εντολών.

Είναι σαφές ότι το πολιτισμικό πλαίσιο μπορεί να διαμορφώσει ή όχι τη κριτική αξιολόγηση μιας κατάστασης που η συμμόρφωση ή η υπακοή εξυπηρετούν κάποιο λειτουργικό στόχο ή στόχο επιβίωσης ή εξυπηρετούν τα συμφέροντα των αρχών.

Συμπερασματικά, η κοινωνική επιρροή που προκαλείται από την εκάστοτε ηγεσία μπορεί να αποδοθεί σε διάφορους μεμονωμένους καθώς και επιμέρους παράγοντες. Ωστόσο, οι ανάγκες των ανθρώπων για κοινωνική έγκριση, για να έχουν την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου και για να διατηρήσουν μια σταθερή ιδέα αυτογνωσίας συσχετίζονται με τη συμπεριφοριστική τροποποίηση τους, έχοντας σαν αποτέλεσμα τη συμμόρφωση, την ενδοτικότητα και την υπακοή.

Βιβλιογραφία:

Bendersky, J. W. (2007). ‘Panic’: The impact of Le Bon’s crowd psychology on U.S. military thought. Journal Of The History Of The Behavioral Sciences43(3), 257-283. doi:10.1002/jhbs.20239

Cialdini, R. B., & Goldstein, N. J. (2004). Social influence: Compliance and conformity. Annual Review Of Psychology55591-621. doi:10.1146/annurev.psych.55.090902.142015

MacCoun, R. J. (2012). The burden of social proof: Shared thresholds and social influence. Psychological Review119(2), 345-372. doi:10.1037/a0027121

Van Vugt, M., Hogan, R., & Kaiser, R. B. (2008). Leadership, followership, and evolution: Some lessons from the past. American Psychologist63(3), 182-196. doi:10.1037/0003-066X.63.3.182

Πρώτη δημοσίευση: MAXMAG

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Συμπτώματα Διαταραχής Ελλειματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) στους ενήλικες

  Photo by Priscilla Du Preez on Unsplash Επιμέλεια Ψ Fitness Team Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες συχνά φαίνεται διαφορετική από τη ΔΕΠΥ στα παιδιά. Τα συμπτώματα μπορεί επίσης να διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Ωστόσο, τα κοινά συμπτώματα της ΔΕΠΥ ενηλίκων περιλαμβάνουν: Πρόβλημα με την προσοχή σε δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση, συνομιλίες και διαλέξεις Αποσπάση προσοχής από άσχετες σκέψεις Συχνές διακοπές συνομιλητών κατά τη διάρκεια ενός διαλόγου  Αποτυχία ολοκλήρωσης εργασιών, ακόμη και αυτών που είναι απλές Παράβλεψη λεπτομερειών, με αποτέλεσμα απρόσεκτα λάθη και ελλιπή εργασία Κακές οργανωτικές δεξιότητες Απροσεξία και απώλεια ή εσφαλμένη τοποθέτηση αντικειμένων Αναβλητικότητα Συχνή δυσκολία συνέπειας σε καθορισμένες συναντήσεις ή προθεσμίες  Έκφραση σχολίων που μπορεί να είναι αγενή ή ανακριβή χωρίς προηγούμενη σκέψη  Απερίσκεπτη ή παρορμητική συμπεριφορά χωρίς να λαμβάνονται υπόψη πιθανές συνέπειες  Υπερευαισθησία στην κριτική Συνεχής αναστάτωση ή υπερένταση Συχν...

Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας 2024

  Έρευνα- Επιμέλεια:   Ψ Fitness Team Αλίκη Ελένη Πουλή,  MSc Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια, MBPsS, Division of Clinical Psychology, MSc, Pg. Dip Psychiatry, Cardiff University, School of Medicine, Specialized in School Health for Children and Adolescents, Member of IEPA Early Intervention in Mental Health . Κάθε ημέρα στον χώρο της Ψυχικής Υγείας είναι Ημέρα Ψυχικής Υγείας.  Εργαζόμαστε καθημερινά για και με τους θεραπευόμενους και τις οικογένειές τους, για τη διαχείριση των διαταραχών, τη βελτίωση της καθημερινότητας τους και τη ποιότητα της ζωής τους. Βρισκόμαστε στη πρώτη γραμμή για την ευαισθητοποίηση - ενημέρωση της κοινότητας και τη καταπολέμηση του στιγματισμού των ψυχικών νοσημάτων. Γνωρίζουμε το μεγάλο κόστος του στίγματος στη Ψυχική Υγεία, βλέπουμε καθημερινά το όφελος από τη πρόσβαση και την εξειδικευμένη παροχή φροντίδας Ψυχικής Υγείας. Παλεύουμε και γιορτάζουμε πολλές φορές μέσα στην ημέρα.  Κοινά Προειδοποιητικά Σημάδια Ψυχικής Α...

"Πως αναγνωρίζω τα πρώιμα συμπτώματα μανίας" της Carrie Cantwell

  Γράφει η Carrie Cantwell  National Alliance on Mental Illness Μετάφραση- Επιμέλεια: Ψ Fitness Team Έχω διπολική διαταραχή. Είναι τόσο κομμάτι του εαυτού μου όσο και το ότι είμαι αριστερόχειρας. Έχω αποδεχτεί τη διάγνωσή μου, αλλά πρέπει ακόμα να εργαστώ για να προσέχω τα συμπτώματά μου, καθώς η διπολική διαταραχή μπορεί να έρθει με έλλειψη αυτογνωσίας. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για την υπομανία (μια λιγότερο σοβαρή μορφή μανίας). Η υπομανία μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί γιατί τη στιγμή που την έχω με κάνει να νιώθω ότι πετάω. Η δυσκολία έρχεται όταν συμμετέχω σε αυτοκαταστροφικές ενέργειες δίνοντας ελάχιστη ή καθόλου σημασία στις συνέπειες των ενεργειών αυτών. Ωστόσο, η υπομανία είναι απλώς μια στάση στο δρόμο προς την πλήρη, καταστροφική μανία. Έχω εντοπίσει μερικές κόκκινες σημαίες για να προσέχω αυτό το σήμα ότι κατευθύνομαι προς τη μανία. Ανακάλυψα ότι ο εντοπισμός αυτών των ενδείξεων από νωρίς μπορεί να με βοηθήσει να αποτρέψω ένα πλήρες μανιακό επεισόδιο.   Αυ...

Επικοινωνήστε μαζί μας_Contact us

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *